مؤسسات و سازمانهای اداری فعالیتهای بهداشتی درمانی در ایران

همزمان با شروع پروژه آذربایجان غربی (که شرح آن گذشت)، در تجزیه و تحلیل وضع موجود سال 1972 (1351 هـ . ش) مشخص شد که در ایران ارائه خدمات بهداشتی درمانی توسط 90 سازمان مختلف صورت می گیرد که به عنوان مهمترین علت نارسایی های بهداشتی موجود عنوان شد. اگر چه این سازمان ها به طور مرکزی مستقل بودند، در صورتی که روابط کارکنانش خوب می بود در استانها با همدیگر هماهنگ تر عمل می کردند.

مهم ترین مشخصه سازمان ها استقلال آنها بود. بزرگترین این سازمان ها جمعیت هلال احمر و سازمان خدمات اجتماعی بود. روی هم رفته سازمان های بهداشتی داوطلب 70% از 45000 تخت های بیمارستانی کشور، یک سوم کلینیک های روستایی و یک چهارم کلینیک های شهری را در اختیار داشتند.

هلال احمر 30% تخت های بیمارستانی را در اختیار داشت. 18% تخت های بیمارستانی توسط وزارت بهداری برای بیماری های مزمن مورد استفاده قرار می گرفت. بقیه در اختیار دانشگاه ها یا سازمان های خصوصی یا نیمه خصوصی بود.

در همان سال سازمان خدمات اجتماعی 250  درمانگاه دایر کرده بود که تعدادی در آذربایجان غربی بود. همچنین چهار بیمارستان و یک مرکز پزشکی داشت که محل آموزش پزشکی شد. (سرمایه سازمان از بلیط بخت آزمائی و بنیادهای خصوصی تأمین شد و خارج از کنترل وزارت بهداری بود).

قبل از سال 1977 بعضی از وزارتخانه ها مثل دادگستری و حمل و نقل هر کدام برای خود تشکیلات بیمه ایجاد کرده بودند و بعضاً برای خودشان کلنیک و بیمارستان داشتند. (در این سال آنها به سازمان بیمه درمانی وابسته به وزارت بهداری منتقل شدند).