سلامت (Health )

هر جامعه ای به عنوان بخشی از فرهنگ خود مفهوم خاصی از سلامتی دارد. اما تاکنون تعریف مشخصی از سلامتی نداریم هیچ معیار منفردی برای اندازه گیری سلامتی وجود ندارد و به همان میزان که تشخیص بین مرگ و زندگی آسان است، تشخیص بین سلامتی و بیماری مشکل است. در بین تعریف هایی که هنوز بکار می رود احتمالاً، قدیمی ترین تعریف آن است که «سلامتی عبارتست از بیمار نبودن» . دز بعضی فرهنگها سلامت و هماهنگی (Harmony ) مترادف یکدیگر به حساب می آیند و هارمونی عبارتست از «سازگار بودن با خود، جامعه، با خدا و جهان».

هندیان و یونانی های قدیم در این مفهوم سلامتی مشترک بوده و بیماری را به اختلال تعادل بدنی نسبت به آنچه اخلاط می نامیدند، منتسب می نمودند.

در فرهنگ لغت آکسفورد سلامت چنین تعریف شده است، وضعیت عالی جسم یا روح و حالتی که اعمال بدن به موقع و به طور مؤثر انجام شود.

سلامت برابر نظریه بوم شناسی (اکولوژی) به عنوان تعادل پویا بین انسان و محیط زیست او در نظر گرفته می شود.

تعریف سازمان جهانی بهداشت از سلامتی در سال (1948) در مقدمه اساسنامه آن تعریفی است که از همه بیشتر پذیرفته شده است و به شرح زیر می باشد:

«سلامتی عبارتست از رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه تنها بیمار یا معلول نبودن» این تعریف بسیار کلی و گسترده است به این جهت از آن انتقاد شده است که نمی توان تندرستی را به عنوان یک حالت کلی تعریف کرد بلکه باید شامل فرآیند تطبیق پیوسته با تقاضاهای متغیر زندگی و تغییراتی که به معنای زندگی داده می شود،  منظور گردد.

تعریف WHO در نظر بسیاری افراد یک هدف آرمانی به شمار می آید نه نظریه ای واقع بینانه، چون با این تعریف هیچکس عملکرد کامل زیست شناختی، روان شناختی و اجتماعی نمی تواند داشته باشد. و بنابراین سالم به شمار نمی آید. با وجود موارد نامبرده این تعریف کاربرد مثبت و گسترده ای دارد و نشان دهنده آرزوی مردم و نماینده هدف کلی، یا هدفی است که ملت ها باید برای آن بکوشند. بهر حال سلامتی فقط زندگی کردن نیست، بلکه منبعی برای زندگی روزمره است.

سلامت یک مفهوم مثبت است که بر منابع و امکانات اجتماعی و شخصی و همچنین توانایی های جسمانی تأکید دارد.

 

ارتقای سلامت (Health Promotion)

ارتقای سلامت عبارتست از فرآیند توانمند سازی مردم جهت افزایش کنترل بر سلامت و بهبود سلامت خود.

ارتقای سلامت ارائه دهنده یک فرآیند همه جانبه اجتماعی و سیاسی بوده و تنها شامل تقویت مهارت ها و توانایی های افراد نیست، بلکه علاوه بر آن، شامل تفسیر شرایط اجتماعی، محیطی و اقتصادی به منظور کاهش اثرات نامطلوب شرایط یاد شده در سلامت جامعه و فرد نیز می باشد.

ارتقای سلامت روند قادرسازی مردم در جهت افزایش کنترل آنها بر تعیین کننده های سلامت و از آن طریق بهبود سلامت است. برای پایدار نمودن برنامه ارتقای سلامت، مشارکت، یک عنصر اساسی است.

منشور اتاوا سه راهبرد اساسی را برای ارتقای سلامت تعیین می کند. این راهبردها عبارتند از :

حمایت همه جانبه (Advocacy ) برای تحقق سلامت با هدف فراهم نمودن شرایط ضروری برای سلامت که در بالا ذکر شد.

قادر سازی (Enabling) همه مردم جهت عملی نمودن کامل ظرفیت آنها در زمینه سلامت.

  • مداخله کردن (Mediating ) در منافع مختلف جامعه، در راستای سلامت.

این راهبردها به وسیلة پنج اولویت اقدامات اساسی در جهت ارتقای سلامت که در منشور اتاوا (در سال 1986) ارائه شده مورد حمایت قرار می گیرد :

  • سیاست های عمومی سالم
  • ایجاد محیط های حمایتی برای سلامت
  • تقویت فعالیت های اجتماعی در جهت سلامت
  • توسعه مهارت های شخصی
  • بازنگری خدمات بهداشتی

هریک از این راهبردها و حوزه های عمل در واژه نامه ارتقای سلامت مفصلا  تعریف شده است.

اعلامیه جولای 1997 جاکارتا در رابطه با رهبری و هدایت ارتقای سلامت به قرن 21 تأکید نمود که این راهکار و حوزه های عمل به کلیه کشورها مرتبط است به علاوه رویکردهای جامع برای توسعه سلامت جزء موثرترین رویکردها می باشند. آنهایی که ترکیبی از این پنج راهکار را بجای رویکردهای تک محوری استفاده می کنند اثربخشی بیشتری را تجربه می نمایند.

ایجاد محیط های بهداشتی، فرصت های عملی جهت اجرای راهبردهای جامع را فراهم می آورد.

سود بهداشتی / یادگیری در زمینه سلامت، مشارکت را پرورش می دهد. دسترسی به آموزش و اطلاعات ، جهت دستیابی به مشارکت موثر و توانمند سازی مردم و جوامع ضروری است.

اعلامیه جاکارتا پنج اولویت را برای سلامت در قرن بیست و یکم تعیین می کند :

  • اعتلای مسئولیت اجتماعی برای سلامت.
  • افزایش سرمایه گذاری برای توسعه سلامت
  • گسترش مشارکت برای ارتقای سلامت
  • افزایش ظرفیت اجتماعی و توانمندسازی افراد
  • تضمین ساختار مناسب برای ارتقای سلامت

هریک از اولویت های یاد شده در واژه نامه نامبرده به تفصیل تعریف شده است.

سلامت اجتماع و معیارهای مربوط به آن.