سلامت اجتماع و معیارهای مربوط به آن

همانطوری که از مجموع افراد، اجتماع بوجود می آید. حاصل جمع وضع سلامت افراد نیز سلامت اجتماع را بوجود می آورد. می توان گفت سلامت کل جامعه و افراد نتیجه تأثیر عوامل بسیاری است که متغیرها یا عوامل مهمتر توضیح داده خواهد شد.

مطابق بیانیه جاکارتا (چهارمین کنفرانس بین المللی در زمینه ارتقای سلامت در ژوئیه 1997) تعیین کننده های سلامت (Determinants of Health) چنین تعریف شده است :

«طیفی از عوامل شخصی، اجتماعی، اقتصادی و محیطی هستند که وضعیت سلامت افراد و جوامع را تعیین می نمایند.

بنابراین عواملی که بر سلامت تأثیر می گذارد چند بعدی و متداخل هستند. ارتقای سلامت اساساً با اقدام و حمایت همه جانبه طیف وسیعی از تعیین کننده های قابل تغییر و بالقوه سلامت ارتباط دارد و نه تنها با اقدامات فردی از قبیل رفتارهای بهداشتی و شیوه های زندگی مرتبط است بلکه با عواملی از قبیل میزان درآمد، وضعیت اجتماعی، آموزش، استخدام و کار، شرایط زندگی، دسترسی به خدمات مناسب بهداشتی و محیط فیزیکی نیز در ارتباط است. این عوامل با هم شرایط مختلف زندگی را که بر روی سلامت تأثیر می گذارد ایجاد می کند. عوامل مهمتر عبارتند از :

وراثت

محیط زیست

سبک زندگی

وضعیت اقتصادی، اجتماعی

خدمات بهداشت و رفاه خانواده

سایر عوامل (نظام های وابسته به بهداشت یعنی مواد غذایی، کشاورزی، آموزش و …)

عوامل تعیین کننده تندرستی

الف – وراثت: صفات جسمی و روانی انسان از زمان لقاح تعیین می شود و تغییر ناپذیر می ماند. نابهنجاری های ژنتیک مانند اختلال های سوخت سازی، عقب ماندگی ذهنی، بعضی انواع بیماری قند، و … بیماری های شناخته شده ای هستند. امروزه برای تعداد بسیار زیادی از بیماری ها عامل ژنتیک شناسایی شده و روز به روز هم فهرست این بیماری ها درازتر می شود.

سلامت ژنتیک عبارتست از حالتی که ژنهای مربوط و مخصوص نقایص و بی نظمی های جدی وجود نداشته و از نظر مجموع مقدار مواد کروموزومی کاریوتیپ، یا مقدار تعیین شده به عنوان مثبت هم انحراف در کار نباشد و تشکیلات ژنتیک ژنهای مربوط به ویژگی های هنجار و کاریوتیپ هنجار را داشته باشد.

ب – محیط زیست : از محیط شغلی، عاطفی و اقتصادی اجتماعی هم صحبت می شود محیط زیست باید به صورت کلی و جامع در نظر گرفته شود. در صورت مساعد بودن محیط زیست، شخص می تواند از همه توانایی های جسمی و روانی خود استفاده کامل کند.

ج – شیوه زندگی (Life style) : شیوه زندگی ترکیبی است از الگوهای رفتاری و عادت های مشخصی که در طی فرآیندهای اجتماعی شدن به وجود می آید با این اصطلاح بیشتر بر روش زندگی شخص اشاره می شود و از طریق روابط متقابل شخص با پدر و مادر، دوستان، خواهر و برادر، مدرسه، رسانه های گروهی و … آموخته می شود.